Trung thực là một loại phẩm giá càng là một loại trách nghiệm

Vào năm 2018, khi đó tôi đang học năm thứ tư đại học, ban cán sự lớp thông báo với tôi rằng điểm học lực năm thứ ba của tôi đủ cao để có thể xin học bổng của khoa, điều này sẽ giúp tôi có cơ hội nộp đơn xin học bổng cấp trường.

Tuy nhiên, vì điểm đạo đức của tôi hơi thấp nên tôi cần thêm năm điểm nữa bằng cách xin chứng nhận thực tập hoặc chứng nhận tham gia hoạt động xã hội thông qua làm việc cho một tổ chức. Trong ba năm qua, tất cả các suất học bổng của khoa đều được trao cho sinh viên ở các lớp khác, nên lần này cả lớp trưởng và ban cán sự lớp đều rất phấn khích vì việc tôi giành được học bổng sẽ là một vinh dự lớn cho lớp chúng tôi.

Tôi cũng rất phấn khích khi nghĩ đến mức học bổng trị giá hàng nghìn nhân dân tệ này. Tôi nghĩ: Giá mà mình có thể nhờ bố hoặc người thân lấy cho mình một chứng nhận giả thì mình có thể nhận được học bổng này. Tôi chưa bao giờ tham gia vào bất kỳ một loại thực tập nào hay một hoạt động xã hội nào trong ba năm trước, và tôi cũng không muốn thực hiện việc đó. Nhưng nếu tôi lấy một chứng nhận giả, việc này chẳng phải là gian lận sao?

Nhưng nếu tôi không thể nâng được điểm đạo đức của mình thì tôi lại không đủ điều kiện để nhận học bổng. Ban cán sự lớp và lớp trưởng liên tục cố gắng thuyết phục tôi lấy một chứng nhận giả, vì trước đó nhiều sinh viên cũng mua chứng nhận giả để tăng thêm điểm của mình.

Sau đó tôi đã gọi cho mẹ và mẹ tôi nói dứt khoát với tôi rằng kể cả là những người khác có làm điều đó đi chăng nữa thì việc mua những chứng nhận đó vẫn là sai. Mẹ bảo tôi: “Chúng ta tu chân, nên chúng ta không được làm điều đó. Điểm đạo đức là để đánh giá phẩm chất đạo đức của sinh viên. Nếu con gian lận chính vào vấn đề này thì đó chẳng phải là việc đáng hổ thẹn nhất sao?”

Câu nói của mẹ ngay lập tức khiến tôi thanh tỉnh. Làm sao mà tôi lại có thể nghĩ đến việc làm như thế? Điểm đạo đức của tôi không đủ cao, chẳng phải đó có nghĩa là tôi không đạt tới tiêu chuẩn sao? Khi tôi giải thích quyết định của mình với lớp trưởng và ban cán sự lớp, họ đã nghĩ tôi thật ngốc. Nhưng bất kể họ nói gì, tôi đã minh bạch và hiểu rằng quyết định của mình là đúng đắn.

Cuối tuần, khi tôi về nhà, lớp trưởng gọi cho tôi và nói rằng cô ấy đã nói chuyện với ban quản lý về trường hợp của tôi, và họ đã đồng ý cộng năm điểm vào điểm của tôi. Vì vậy tôi cần chuẩn bị để nộp đơn xin học bổng. Sau đó tôi đã giành được học bổng cao nhất cấp khoa và một học bổng cấp trường; tôi cảm thấy rất hạnh phúc và không hổ thẹn với lương tâm của mình. (Câu chuyện được sưu tầm trên Internet).

Người có giáo dục cần phải là người có trung thực. Vậy nên, bài học làm người đầu tiên cần học đó là “Trung thực”. Nó còn quan trọng hơn cả học kiến thức, kỹ thuật, bởi đó là phẩm cách của một con người, là nền tảng của tất cả những giá trị quan cần thiết trong cuộc sống.

Ranh giới giữa trung thực và gian dối chính là ở lòng người

Trung thực hay gian dối đều ở tâm người mà ra, cái miệng cái tay cái suy nghĩ là do chính chủ kiểm soát, nên quyết định là ở lòng người. Nhân tâm dễ bị vòng xoáy xã hội cuốn đi, nếu không có sự tu dưỡng, không có sự chỉ dẫn từ những giá trị phổ quát thì sẽ như con quay xoay vần trong xã hội vật chất.

Tâm con người lại như một cái túi, cho vào cái gì thì là đựng cái đó, nên tiếp xúc lâu với những điều không tốt, không lành mạnh cũng sẽ dần dần nhiễm theo. Trong thời đại đầy rẫy lời dối trá như thế này, con người thật khó mà tìm được bản ngã đích thực của mình. Không có một môi trường lành mạnh, con người sẽ rất dễ bị ô nhiễm mà bỏ chính theo tà, tin tà là chính.

Nếu một người từ bé đã sống trong đó, được nghe những lời gian dối, được nhìn những hành động gian dối, thì khi lớn lên, nếu không được giáo dưỡng tốt thì cũng sẽ là một phần tử của nó, trở thành một thành phần phụ họa bất chân, “gần mực thì đen gần đèn thì sáng là như vậy.”

Tôi có đứa cháu ở quê sắp học lớp 12 rồi, đã mấy năm không gặp.Vừa rồi được nghỉ hè tôi liền về quê, gặp cháu thấy cậu ta cũng đã cao lắm rồi, còn cao hơn tôi một cái đầu. Thoạt nhìn, cao thế này rồi, tôi nghĩ chắc cũng hiểu biết sự đời rồi. Nghĩ vậy, tôi cảm thấy rất vui mừng. Nhưng dần dần tôi phát hiện ra cháu chỉ hoa mỹ văn vẻ chứ không có chân tài thực học, lại luôn nói dối. Ví như cháu đã làm một số việc nào đó, khi được hỏi thì không bao giờ thừa nhận.

Cháu đã nói những lời lẽ nào đó, khi hỏi đến thì cực lực chối cãi. Vốn những chuyện đó, những lời nói đó cũng chẳng có gì là quan trọng lắm, nhưng nó phản ánh ra trạng thái tư tưởng và phẩm cách của một con người. Ban đầu tôi rất bực tức, nghiêm khắc trách mắng cháu, răn dạy cháu không được nói dối. Về bề ngoài thì cháu đồng ý nhưng rất nhanh chóng lại chứng nào tật ấy, lời tôi nói hoàn toàn không có chút hiệu dụng nào.

Trầm tĩnh lại suy nghĩ về sự nghiệp giáo dục mấy năm gần đây và những hiện tượng xã hội ngày nay, cuối cùng tôi cũng đã rõ vấn đề thói xấu của cháu là từ đâu. Có lúc cũng không phải cháu cố ý như thế mà do hoàn cảnh xã hội dẫn đến. Trong xã hội ngày nay, lời dối trá đầy rẫy khắp nơi. Nói dối dường như đã là căn bệnh phổ biến của rất nhiều người, giống như cơm ăn nước uống thường ngày. Họ nói dối không hề đỏ mặt, thế nên đôi khi có ai đó nói thật lại trở thành kỳ lạ khác thường. Người bị lời nói dối che đậy tâm trí thì hoàn toàn không thể phân biệt được đúng sai thật giả. Khi bạn nói với họ lời chân thật, họ lại cảm thấy đó là lời trời ơi đất hỡi, sẽ kinh ngạc nói: “Trên đời này còn có người dám nói lời chân thật, còn có người tốt như thế này ư?”

Trung thực là một loại phẩm giá càng là một loại trách nghiệm

Mặc dù sự trung thực có thể không thể đem lại cho chúng ta sự giàu có và quyền lực ngay lập tức, nhưng nó có thể mang đến cho chúng ta một xã hội công bằng, an toàn và có sự tin tưởng giữa người với người. Ngược lại, gian dối sẽ biến con người ta thành những kẻ giả tạo. Lâu dần, đạo đức cũng dần bị hạ thấp, và những con người ấy sẽ tạo nên một xã hội bất ổn, lường gạt, không thể phát triển.

Sự gian trá rất đáng sợ là vì nó mê hoặc lòng người. Mọi người đều biết, một lời nói dối lặp đi lặp lại nhiều lần thì có thể được coi là chân lý. Gian dối cũng sẽ khiến cho quan hệ giữa người với người càng ngày càng xấu đi.

Xã hội hiện nay người người đều có cảm giác bất an, đều không dám tin vào cái gì. Bởi vì những thứ giả quá nhiều. Nhiều tin tức giả vì một ý đồ nào đó hoặc một lợi ích nào đó. Lại có những quảng cáo rợp trời dậy đất, khoa trương tâng bốc, nhưng thực tế lại không như vậy. Đi kèm với đó là rất nhiều những sản phẩm hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng tràn ngập thị trường đâu đâu cũng có, độc hại lan ra khắp mọi nơi, nó không chỉ xói mòn tư tưởng con người mà còn nguy hại đến tính mệnh. Tất cả những thứ này đều đang tác động nghiêm trọng đến đời sống bình thường của con người.

Một đất nước phát triển như Nhật Bản, họ đều đề cao trung thực, trách nhiệm và khiêm tốn, điều này hoàn toàn có thể nhận thấy rõ qua những câu chuyện thường ngày tại Nhật Bản. Xung quanh các nhà ga hoặc những vùng xa trung tâm Nhật Bản, nếu bạn nhìn thấy những quầy hàng bán hoa quả tươi ngon nhưng lại không thấy người bán hàng, rất đơn giản, hãy tự chọn, cân kí và bỏ tiền vào thùng, sau đó mang lượng hoa quả ấy về. Những quầy hàng kỳ lạ này, trong tiếng Nhật được gọi là “無人販売 – Mujin Hanbai”, hiểu là quầy hàng không cần người bán.

Đây là những quầy hàng đặc trưng ở vùng nông thôn của Nhật, nơi mà những người lao động thường đi làm cả ngày và đến tối họ sẽ mang những nông sản “không ai lấy” và tiền trong hộp để mang về. Tiền trong hộp không thiếu một xu, mọi khoản tiền đều khớp với số hàng được bày bán. Người Nhật tin tưởng nhau nên không cần phải đề phòng mất trộm. Dù trong máy có hàng chục nghìn yên và nằm ở các con ngõ vắng vẻ thế nhưng chưa bao giờ người ta phải lo lắng về việc liệu nó có bị phá hoại hay trộm cắp hay không.

Cũng có khi tiền trong hộp không vừa khít với số hàng bán ra, nhưng nguyên nhân lại rất nhân văn. Nếu có ai đó quá túng thiếu, quá nghèo khổ, không có tiền để mua, họ có thể đến lấy một cách tự nhiên mà không phải xấu hổ vì ăn cắp. Trong những năm khốn khó, người ta lấy đồ ở hàng tự động nhưng để lại lời xin lỗi rất cảm động. Với người Nhật, điều đó có thể tha thứ được. Khi người chủ đến, thấy mảnh giấy để lại, còn thương xót người lấy đồ và tự nhủ rằng: “Ôi, thế mà không lấy thêm đi. Biết vậy, mình đã để thêm đồ cho người ta. Cầu chúc cho người đó may mắn và chóng vượt qua giai đoạn khó khăn này”.

Với người Nhật, sự trung thực của trẻ được hình thành ngay từ trong chính gia đình. Các bậc phụ huynh Nhật Bản luôn xem mình là tấm gương của con cái, họ tuyệt đối không thể hiện những thói quen xấu trước mặt con. Đặc biệt, họ sẽ không nói dối trẻ. Đối với họ thông minh, giỏi giang không bằng trung thực, nhân hậu. Những đứa trẻ Nhật Bản được dạy về tính tự giác, kỷ luật, trách nhiệm và trung thực ngay từ khi bắt đầu ý thức được mọi việc.

Trẻ từ 3-4 tuổi bắt đầu bị nhiễm tính xấu là nói dối. Vì vậy, nếu bé có phạm một lỗi lầm nào đó thì bố mẹ Nhật sẽ không phạt ngay mà khuyến khích trẻ thú nhận. Nếu bé thành thực nhận lỗi thì sẽ được thưởng kẹo hoặc những thứ nho nhỏ khác. Với những trường hợp bé cố tình nói dối, người Nhật sẽ giải thích cho bé việc nói dối là không tốt, đưa ra lý do và cho trẻ biết là bố mẹ sẽ không tin tưởng nếu bé tiếp tục làm như vậy. Nếu bé vẫn tái phạm thì sẽ phải chịu những hình phạt khác nhau tùy theo mức độ nghiêm trọng của lời nói dối. Ngoài ra, các bà mẹ Nhật cũng thường xuyên kể những câu chuyện cổ tích, chuyện thần tiên để giúp trẻ hiểu được giá trị của lòng tốt, tính trung thực. Những người luôn sống ngay thẳng, hay giúp đỡ người khác sẽ luôn gặp may mắn và hạnh phúc.

….

Con người ai ai cũng khát vọng có nơi tốt đẹp trở về, chẳng qua chỉ là thân tại hồng trần, bị các quan niệm thế tục và hoàn cảnh xô đẩy, trói buộc nên đã mất đi chân ngã mà thôi. Quy luật nhân quả sẽ tuyệt không để người bất lương tự tung tự tác mãi, vậy nên muốn đường đời sinh mệnh được hạnh phúc và may mắn chúng ta hãy cứ thuận theo lương tâm mách bảo mà làm. Chọn lương thiện không phải vì ngu ngốc mà vì lương thiện là điều ấm lòng nhất của nhân sinh. Chọn chân thành không phải không khéo léo mà bởi lòng người là thứ không nên hí lộng, ai cũng có cảm xúc tình cảm, chân thành mới được người khác trân trọng. Chọn nhẫn nhường không phải vì nhu nhược mà bởi nhẫn nhường là một loại bản lĩnh của nhân sinh, đem đến phúc báo cho con người.

Sưu tầm và biên tập Thu Thủy