Chọn người tài, nhân phẩm là điều kiện then chốt.

Một ngày, Tề Hoàn Công đi thị sát chuồng ngựa, hỏi viên quan coi ngựa rằng: “Ở chuồng ngựa thì việc gì khó nhất?”. Viên quan coi ngựa còn chưa trả lời, Quản Trọng đứng bên đã đáp rằng: “Quản Di Ngô tôi từng làm mã phu. Theo tôi thấy làm hàng rào gỗ cho ngựa đứng là khó nhất!”. “Nếu ban đầu dùng cây gỗ cong để làm hàng rào, cọc đầu tiên là cây gỗ cong, thì lại phải tìm cây gỗ cong thứ hai. Khi đã dùng hết các cây gỗ cong rồi, thì các cây gỗ thẳng chẳng còn chỗ dùng nữa”.

“Nếu ban đầu dùng cây gỗ thẳng để làm hàng rào, cọc đầu tiên là cây gỗ thẳng, thì lại phải tìm cây gỗ thẳng thứ hai. Khi đã dùng hết các cây gỗ thẳng rồi, thì các cây gỗ cong chẳng còn chỗ dùng nữa”. Vật lấy theo loại, người chia theo nhóm. Người đầu tiên dùng sai rồi, vậy thì người xấu sẽ tiến cử người xấu, kết quả nhất định là “Tiểu nhân dụng nhi quân tử thoái” (Kẻ tiểu nhân được trọng dụng thì người quân tử sẽ rút lui).

Chọn lựa hay tiến cử nhân tài là việc không được qua loa. Những người vừa có năng lực vừa có nhân cách sẽ là ứng viên sáng giá và tiềm năng. Trong đó nhân phẩm là nhân tố quyết định; giống như hình tượng thanh gỗ trong câu chuyện trên vậy. Nếu dùng một hảo nhân, những hảo nhân khác sẽ đến. Dùng một hoại nhân, những hoại nhân khác sẽ theo về, người quân tử trọng người quân tử, bậc anh hùng quý bậc anh hùng.

Dùng người như dùng gỗ, đừng vì vài chỗ mục mà bỏ cả cây lớn

Edward Bedford là thành viên ban giám đốc của công ty dầu lửa do John Rockefeller đứng đầu (Vào cuối thế kỷ 19, Rockefeller là người giàu nhất hành tinh, và công ty của ông là số 1 thế giới về dầu mỏ). Bedford đã có một quyết định sai lầm làm công ty thiệt hại hơn 2 triệu đôla.

Khi câu chuyện khủng khiếp về sự thiệt hại trên xảy ra, mọi người biết tin và ai cũng rất lo lắng nên tránh gặp mặt Rockefeller. Tất cả đều sợ liên lụy. Trừ duy nhất một người, chính người đã đưa ra quyết định sai lầm kia – Edward Bedford. Rockefeller hẹn gặp Bedford. Bedford đến rất đúng giờ và chuẩn bị sẵn tinh thần để nghe những gì tồi tệ nhất từ Rockefeller. Ông cũng đã chuẩn bị sẵn tinh thần để đón nhận những thông tin đen tối nhất.

Khi Bedford bước vào phòng, ông vua dầu lửa Rockefeller đang ngồi và chăm chú viết gì đó trên trang giấy. Khi Rockefeller ngẩng lên ông đã nói rằng: “Ồ, thì ra là anh, Edward Bedford. Tôi nghĩ chắc anh cũng đã biết tổn thất của chúng ta rồi, tôi đã suy nghĩ rất nhiều”. Rồi Rockefeller đã đưa tờ giấy vừa ghi cho Bedford, trong đó đã ghi sẵn những gì mà ông muốn nói.

Khi cầm tờ giấy từ tay Rockefeller, Bedford đã đoán được rằng đó là quyết định cho nghỉ việc. Tuy nhiên, ông hoàn toàn bất ngờ khi trên tờ giấy mà ông vua dầu lửa vừa ghi lại là: “Những ưu điểm của Bedford”. Trong tờ giấy này Rockefeller liệt kê một loạt những đức tính tốt, những mặt mạnh của Bedford. Ông vua dầu lửa cũng ghi lại 3 quyết định đúng đắn của Bedford trước đây, và rằng số tiền kiếm được từ 3 quyết định đúng đó giúp công ty kiếm được số tiền lớn hơn rất nhiều so với tổn thất 2 triệu đô la của lần này.

Bedford vô cùng bất ngờ và xúc động. Sau đó ông đã cống hiến hết mình và để lại những thành quả vô cùng lớn lao cho doanh nghiệp sau này. Hơn nữa, khi biết tin, mọi người đã vô cùng khâm phục ông vua dầu lửa.

Người xưa dạy: Dùng người như dùng gỗ, đừng vì vài chỗ mục mà bỏ cả cây lớn. Khi một người phạm phải sai lầm, hãy nên nhìn vào ưu điểm của anh ta nhiều hơn, từ đó bình tĩnh lại để có thể đưa ra quyết định lý trí, khách quan.

Minh Hoàng biên dịch