“Dục tốc bất đạt”. Làm việc không thể nóng vội, tham nhanh.

Thời Hoàng đế Thuận Trị nhà Thanh (1644-1661), có một phú ông cùng nô bộc trong nhà muốn đi thuyền đến thị trấn nọ. Khi đó trời sắp tối. Trước khi xuống thuyền, phú ông hỏi vị thuyền phu: “Xin hỏi, trước khi cửa thành đóng, chúng tôi có thể vào kịp thị trấn không?”. Thuyền phu trả lời: “Không cần vội vàng. Ngài cứ đi thẳng con đường này là đến nơi thôi”. Người đàn ông nghe nói, bèn tỏ ra tức giận, hằm hằm bỏ đi.

Người nô bộc ở phía sau vội vàng đuổi theo, không cẩn thận bị ngã nhào, sách vở, thư tịch rơi lả tả. Anh sợ bị chủ mắng, khóc nấc lên. Phú ông nọ giận sôi người nhưng vì trời đã tối lại đang vội nên đành phải vội vàng quay lại giúp người nô bộc thu dọn sách vở. Thực là tất tưởi, vội vàng, chậm một khắc thì cửa thành đóng mất. Phú ông mất một lúc mới thu dọn xong hành lý, đột nhiên nhìn thấy thuyền phu đang nhàn nhã ngồi trên thuyền, liền hiểu ra: “Ông ta nói thật đúng, lẽ ra ta không cần phải vội vàng đến thế”.

Quan niệm cho rằng: “Dục tốc bất đạt” (nóng vội thì không thành công), đó là bởi vì, khi muốn làm một sự tình nào đó thật mau thì cái tâm của con người sẽ bị quýnh lên, vội vã hơn. Vì thế, họ dễ dàng bị rơi vào tình thế rối ren, hoảng loạn. Một khi tâm bị hoảng loạn thì sẽ khiến sự tình bị phức tạp hóa. Kết quả khiến cho sự tình không thành, thậm chí còn bị làm hỏng.

Tử Hạ là học trò của Khổng Tử, ông được phái đến một địa phương của nước Lỗ để làm quan. Trước khi lên đường, Tử Hạ đến thỉnh giáo Khổng Tử về việc cai trị. Tử Hạ hỏi: “Thưa thầy! Con xin hỏi thầy, làm thế nào để cai quản tốt một địa phương?” Khổng Tử trả lời: “Chớ muốn mau, chớ thấy lợi nhỏ. Muốn mau thì không đạt, thấy lợi nhỏ thì việc lớn không thành.”

Tâm loạn sẽ chỉ thấy sự việc trước mắt, tâm bình khí hòa mới có thể nhìn việc thoáng hơn. Một người mà tâm luôn vội vội vàng vàng, hoặc để làm cho xong chuyện mà vừa làm cái này lại vừa làm cái khác, thì thường kết quả không đươc viên mãn, thậm chí “xôi hỏng bỏng không”, tổn thời gian, tinh lực. Khi gặp phải bất kỳ một sự việc nào, việc thứ nhất chính là cần phải bình tĩnh lại, sau đó mới bắt đầu tìm cách giải quyết dần dần. Nếu một người, tâm có thể trầm tĩnh thì mới nhìn được rõ vấn đề. Một khi thấu tỏ được vấn đề, ta mới ngẫm ra giải pháp tốt nhất. Tâm càng tĩnh trí càng thông chính là như vậy.

Một người muốn hoàn thành một việc nào nó, việc nhỏ hay đại nghiệp cần có cho mình bản lĩnh trầm tĩnh, cần làm được chữ Nhẫn, và cuối cùng hoàn thành nó với cái tâm thái chuyên nhất một lòng.

Một thanh niên bái một vị kiếm sĩ lừng danh để học kiếm thuật. Anh ta hỏi vị sư phụ: – Thưa thầy, nếu con luyện tập chuyên cần thì phải mất bao lâu mới trở thành một kiếm sĩ?

– Có lẽ 10 năm – Vị sư phụ trả lời. Bất giác người thanh niên lại hỏi: – Cha con đã già rồi và con phải chăm sóc ông. Nếu con chăm chỉ hơn nữa thì mất bao lâu? Lặng yên suy tư một lúc, vị sư phụ đáp: – Trường hợp này có lẽ phải 30 năm. Anh thanh niên không giấu được vẻ nôn nóng: – Trước thầy bảo 10 năm, bây giờ 30 năm. Con sẽ vượt qua mọi trở lực để nắm vững kiếm thuật với thời gian ngắn nhất.

– Thế thì anh cần ở lại đây 70 năm – Vị sư phụ mỉm cười.

Những câu chuyện này đều để nói với chúng ta một rằng “dục tốc bất đạt”, làm việc không thể nóng vội, tham nhanh.

Người có thể trầm tĩnh mới thành tựu đại nghiệp

Thời kỳ đầu khi mới thành lập Hoài Quân, Lý Hồng Chương tiến cử 3 nhân tài đến bái kiến Tăng Quốc Phiên. Tăng Quốc Phiên nhìn thấy họ nhưng không lập tức đến gặp mà chỉ đứng một góc khuất quan sát.

Sau nửa tiếng qua đi, Tăng Quốc Phiên phát hiện hai trong số ba người bắt đầu có vẻ sốt ruột không nhẫn được nữa. Một người thì nhìn trước ngó sau, xem đồ đạc trong phòng bày biện ra sao, còn một người tuy vẫn ngồi yên một chỗ nhưng thần sắc thay đổi, khó chịu trong lòng.

Chỉ có một người, thần sắc điềm nhiên, tuy vẻ ngoài hết sức bình thường nhưng lại toát ra ngạo khí hơn người, hai tay chắp thủ phía sau, mắt nhìn không trung, không chút vội vã.

Sau khi quan sát tỉ mỉ, Tăng Quốc Phiên nói với Lý Hồng Chương: “Ba người ông tiến cử, chỉ có một người là có tố chất, có đại căn có thể dùng vào việc lớn”. Lý Hồng Chương nghe xong vội vàng hỏi: “Thầy làm sao biết được?”

Tăng Quốc Phiên vừa vuốt râu, vừa khẽ cười nói: “Người làm việc lớn, quan trọng nhất cần phải có tâm Đại Nhẫn. Trong ba người họ, chỉ có một người có tâm nhẫn nại, ắt sẽ thành đại nghiệp”. Thực tế sau đó chứng minh phán đoán của Tăng Quốc Phiên là vô cùng chính xác. Người mà được Tăng Quốc Phiên nhắm trúng chính là Lưu Minh Truyền, sau này trở thành một trong những danh tướng của Hoài Quân, trong cuộc chiến Trung Pháp đã lập được nhiều đại công to lớn.

Xưa nay, người làm nên đại sự đa phần là nhờ đức Nhẫn. Tư Mã Ý Đại Nhẫn mà có được giang sơn, Hàn Tín chịu nhục chui háng, tôi rèn nên bản lĩnh của một bậc tướng quân, Khang Hy vì để trừ Ngao Bái, đã phải nhẫn chịu chuẩn bị nhiều năm ròng.

Thông thường mà nói, để đánh giá một người có khả năng gánh vác được trọng trách hay không, chính là nhìn vào tâm thái của họ trước sóng gió cùng khả năng chịu đựng những áp lực. Một người khi gặp sự việc mà có thể dằn lòng mình lại thì sẽ có thể giải quyết nó. Một người khi gặp sự việc mà có thể trầm tĩnh thì ắt có cơ hội thành tựu đại nghiệp. Một người khi gặp sự việc mà có thể mỉm cười minh ngộ thì ắt là bậc Thánh nhân.

Kỳ thực, không cứ phải làm đại nghiệp thì mới thế, mà trong mọi phương diện đời sống đều như vậy: Việc đến thì cần học cách nhẫn nại, ‘việc nhỏ mà không từ bỏ, việc lớn vẫn không vội vàng, việc gấp càng không rối loạn’.

“Nhẫn là biển hiện của trí huệ, người có thể Nhẫn chính là người đại trí.”

Lưu Thủy biên tập và T/H